Kaske si ando intereso te garavel pes o čačipen?
I stigma savi sas čhivdi upral e Roma očekuisardas pes te naštiol e demokratizacijasa e društvenengo, ali dikhel pes kaj e ideje e fašizmoske thaj nacizmoske još nane mule. One živinen, palem organizuin pes, thaj so si još majgore — dobijin pažnja katar akanašnji terne, ande nedostatko aver alternativengo.
Po prvo oktobro, ando Beograd, phandilo napado upral jek phuro romano džuvli thaj romano murš. O čhavo, kasiri identiteta ačhili nepoznato, marlas len po šero vareso minuti. Gova dogodisajlo anglal 60 manuša save ćutke dikhenas sa so avelas.
Akaja vest phirdas kroz sa i Srbija ande 24 sati, thaj skoro naj manuš savo na ašundas palal akava napado. Iako dikhel pes jasno ko si krivo ande akaja priča, palal e komentaria po društvene mreže dikhas kaj čak i realnost thaj činjenice šaj te deformišin pes. Akava romano paro sikavel pes sar krivo vašo celo događaj, zato kaj si nekaske neverovatno kaj ande odnosu Roma — bilo ko aver, o aver čačes si krivo. Akava čhivel pitanje: kaske odgovaral te čačipen garavdol? Da li o phandipen e jakhenengo anglal nasilje anel majlačho dživdipen vaši sa e građania? Ko si i sledeći žrtva? Da li si uopšte legalno te aves Rom ando 21. veko?
Akava napado sikavdas o ideološko problemo amare društvosko. O pitanje e nasiljesko, savo pes osudil ande svako konteksto, kana si upral e Roma — dikhel pes sar dozvolisardo. O govor mržnje si zabranisardo zakonosa, ali si normalno te opisinen pes e članovia e romane zajednicake negativno. Osudisarasa i policija ande Amerika thaj podržisarasa e protestia Black Lives Matter, a ande amare phuva, ande amare avlija, stigmatizisarasa e Romen, thaj akana čak fizički zlostavisarasa len. Naravno, podrška e BLM protestenge akana si “IN”. O pitanje vaši sa amen si: kana ka ovel “IN” te dikhas amare komšijen sar jednaka averenge?
Akava slučaj ando buso sas savršeno opisaripe amare pozicijako ando društvo thaj sikavdas sar “IN” si te podržisaren pes e Roma. Još uvek dikhel pes sar jek manuš kontra 60 ćutljive posmatrača.
Thaj kana džasa dži e media save prezentuin realnost thaj mothoven: “Tiro čačipen si te džanes sa”, avasa dži: “Tiro čačipen si te džanes vareso”, vaj “te džanes vareso samo te si slučaj savo ka širinel stereotipia upral e Roma”. Političke thaj sistemske teme sar akaja, izgleda, još uvek naj amen čačipen te ašunas.
O 21. veko šaj slobodno te akharas vek ideoloških kontradikcijengo thaj buđenja rasizmosko. Slučajevi sar akava ando buso e romane parosa si samo jekh katar bute; pharo si čak te ginen pes, zato kaj ačhen sako dives. Darane, e Roma često na prijavljuin akala slučaje. Čak i okola save trpin nasilje thaj uvrede mothoven: “Majlačhe si amen te trpisaras nego te phabaren amaro kher.”
Pa sar e Roma šaj te osećajin pes sigurno ande phuv kaj akala slučajevi na istražuin pes, kaj nasilnikia na kaznin pes zakonosa, thaj kaj na dikhas pravda vaši žrtve? Sar jek roditelj savo si stigmatizisardo, maltretisardo thaj frustrisardo šaj te brinel pe piro čhavo? O društvo čhivel pitanje obrazovanja e Romenengo, a angleder na rešinel pitanje lenge sigurnosko.
Gasave odnososa kerel pes javno narativo kaj o nasilje si normalno thaj kaj trubul te phandas e jakha anglal leste, zato kaj gova ačhel nekaske savo si manjina ande phuv. Trubul te podsetisarel pes kaj gasave događaji prethodisardine e genocidoske ando Dujto svetsko maripen.
Opre Roma Srbija, o romano građansko pokreto, ka ačhel palal akala pitanja thaj ka vazdel len ande svako moguće prilika. Na ka ačhas ćutke anglal o nasilje savo ačhel upral amen thaj upral bilo kas aver. Na ka samo javno osudis akala rasistička dela, nego ka delujisaras te na ponovisaren pes. Gasave napadi si napadi upral i demokratija thaj slobodno društvo.
Ka boris amen te phutras e jakha sa e 60 manušenge kana gasave slučajevi ačhen, te reagujin pe vreme. Duboko verujisaras kaj i Srbija si phuv ande savi naj than vašo fašizmo. Ka boris amen vaši avutnipe ande savo ka ovel “IN” te podržis amen maškar peste thaj te boris amen vašo majlačho avutnipe.
Te nadis amen kaj akava drom i pravda ka ovel zadovolilime.